Με τον με τον Θοδωρή Αναγνωστόπουλο, ιδρυτή της SciCo και της Theta CommunicationsEpisode

«Είναι υπέροχο να ζεις ως explorer… Explorer of Life. Να ψάχνεις να βρεις πράγματα τα οποία σου προσδίδουν γνώση, προσδίδουν ποιότητα, να μαθαίνεις συνέχεια πράγματα, να μην κάνεις κοιλιά, να μην κάνεις πολλά επαναλαμβανόμενα πράγματα σε ένα μακροσκοπικό επίπεδο, να μαθαίνεις διαρκώς, να 'σαι ένας εξερευνητής της ζωής. Αυτό νομίζω ότι είναι ο πιο συναρπαστικός τρόπος με τον οποίο μπορεί να ζει κάποιος.»

Σε αυτό το επεισόδιο του Finding True North, ο Βαγγέλης Δαβιτίδης συνομιλεί με τον Δρ. Θοδωρή Αναγνωστόπουλο, social entrepreneur, public speaker, και ιδρυτή της SciCo, ενός οργανισμού που εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες κάνει την επιστήμη πιο κατανοητή και προσβάσιμη στο ευρύ κοινό. Με σπουδές στη γενετική και ερευνητική εμπειρία στον τομέα του καρκίνου, ο Θοδωρής έκανε μια συνειδητή στροφή από το εργαστήριο προς την επικοινωνία της επιστήμης, δημιουργώντας από το μηδέν μια νέα αγορά στην Ελλάδα.

Ίδρυσε ακόμη τη Theta Communications, που εστιάζει στο upskilling στελεχών και σε εταιρικά εκπαιδευτικά events, και είναι National Geographic Explorer, συμμετέχοντας σε διεθνή projects εκπαίδευσης και εξερεύνησης, από απομονωμένους πληθυσμούς έως αποστολές όπως αυτή του Ναυτίλος στον Ειρηνικό.

Στη συζήτηση ο Θοδωρής μοιράζεται μια διαδρομή γεμάτη πειραματισμούς, αποτυχίες και ουσιαστική εξέλιξη, μιλά για τη δύναμη των σωστών ανθρώπων και εμπειριών, τη σημασία του να βρίσκεις αυτό που σε κινεί πραγματικά, αλλά και τις σύγχρονες προκλήσεις, από τα fake news και το ρόλο του AI μέχρι το πώς μπορούμε να καλλιεργήσουμε κριτική σκέψη στις επόμενες γενιές.

Ακούστε το επεισόδιο για να ανακαλύψετε:
• Τι είναι η SciCo και πώς κάνει την επιστήμη πιο απλή και κατανοητή
• Τη διαδρομή του Θοδωρή από τη γενετική στην επιχειρηματικότητα
• Τον ρόλο των αποτυχιών και του πειραματισμού στην εξέλιξή του
• Τη σημασία των ταξιδιών και της έκθεσης σε διαφορετικές κουλτούρες
• Τι μπορεί να προσφέρει το EO σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο
• Τον ρόλο της αξιόπιστης πληροφορίας σε μια εποχή παραπληροφόρησης
• Πώς επηρεάζουν τα social media και το AI τη νέα γενιά
• Γιατί η κριτική σκέψη και η παιδεία είναι πιο σημαντικές από ποτέ

Αναφορές:
• SciCo: https://scico.gr/
• LinkedIn – Θοδωρής Αναγνωστόπουλος: https://gr.linkedin.com/in/theoanagnostopoulos

• 00:00 — Εισαγωγή 
• 00:51 — Τι είναι η SciCo και η Theta Communications
• 03:46 — Η πορεία από τη γενετική στην επιχειρηματικότητα
• 07:50 — Αναζητώντας το προσωπικό πάθος
• 10:35 — Η επιρροή του κύκλου και των δικτύων
• 11:46 — Πρωτοπορία vs στρατηγική του “fastest second”
• 15:57 — Η αξία των ταξιδιών και της έκθεσης σε νέες κουλτούρες
• 26:07 — Μαθήματα και εμπειρίες από το EO
• 29:40 — National Geographic και Ναυτίλος
• 37:13 — Η εξέλιξη και η σημερινή φάση της SciCo
• 39:05 — Το Wired και η σημασία του για την Ελλάδα
• 40:10 — Καινοτομία σε μικρές και αναπτυσσόμενες αγορές
• 42:41 — Fake news, παραπληροφόρηση και επιστημονική αλήθεια
• 48:59 — Συμβουλές προς τη νέα γενιά
• 52:36 — Φόβοι και προοπτικές για το μέλλον

Transcript

00:00:05:12 - 00:00:47:02
Βαγγέλης
Καλώς ήρθατε. Είμαι ο Βαγγέλης Δαβιτίδης, μέλος του EO Greece, ενός οργανισμού επιχειρηματιών που έχουμε κοινό στόχο τη συνεχή εξέλιξη σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο. Αυτό είναι το podcast του EO. Καλώ επιχειρηματίες, αλλά και ανθρώπους που έχουν να μας πουν πράγματα πάνω στην επιχειρηματικότητα, οι οποίοι δεν θα μας μιλήσουν μόνο για τις επιτυχίες τους, αλλά αρκετές φορές θα μας μιλήσουν και για τα λάθη τους και τις αδυναμίες τους και ό,τι τους βοήθησε να εξελιχθούν. Σήμερα έχω τη χαρά να έχω καλεσμένο το Θοδωρή Αναγνωστόπουλο, Social Entrepreneur, ιδρυτή της SciCo και της Theta Communications. Θοδωρή, καλώς ήρθες.

00:00:47:04 - 00:00:50:20
Θοδωρής
Γεια σου Βαγγέλη, πολύ χαίρομαι που σε βλέπω και σε αυτό το πλαίσιο.

00:00:50:22 - 00:01:16:12
Βαγγέλης
Με τον Θοδωρή είμαστε και οι δύο μέλη του EO, αλλά γνωριζόμαστε πολλά χρόνια πίσω, απ' τα χρόνια του TEDx Athens, τότε που ήταν παρουσιαστής του event ο Θοδωρής. Από τότε έχει κυλήσει πολύ νερό στ' αυλάκι, έχει κάνει πάρα πολλά πράγματα και με πολύ χαρά θα ήθελα να μας πεις, Θοδωρή, τι είναι η SciCo, τι είναι η Theta Communications, για να σε γνωρίσει λίγο καλύτερα ο κόσμος.

00:01:16:14 - 00:03:43:02
Θοδωρής
Ωραία. Να μην ξεκινήσουμε από αυτό που είπες πριν, τα λάθη δηλαδή, το οποίο θα μπορούσα να μιλάω δύο ώρες μόνο για λάθη, γιατί να σημειώσω τώρα κάτι εδώ που νομίζω ότι μπορεί και να ταιριάζει, ο κόσμος προβάλλει συνήθως επιτυχίες του. Τα εκατοντάδες, να πω αυθαιρέτως, γιατί η αναλογία επιτυχιών λαθών ή αποτυχιών μπορεί να είναι και 10 προς 1. 10 αποτυχίες, μια επιτυχία. Οπότε θα μπορούσα να μιλάω μόνο για όλα αυτά τα εμπόδια τα οποία προέκυψαν, αλλά αυτά ίσως αργότερα. Πάμε λοιπόν στο τι είναι η SciCo. SciCo, ξέρω, ηχεί περίεργα, αλλά είναι από το Science και το Communication. Επικοινωνία της επιστήμης. Ή αλλιώς με μότο, το μότο είναι Making Science Simple. Έτσι ιδρύθηκε αυτός ο οργανισμός, γιατί περί οργανισμού πρόκειται, εκπαιδευτικού οργανισμού, ο οποίος λειτουργεί ως κοινωνική επιχείρηση και ο στόχος είναι να προάγει την κατανόηση της επιστήμης. Αυτό γίνεται είτε με επικοινωνία, εκλαΐκευση επιστημονικών θεμάτων, για παράδειγμα κατά τη διάρκεια του COVID, αυτό που έκανε το πάνελ των ιατρών που βλέπαμε, ήταν εκλαΐκευση επιστημονικών θεμάτων. Ή αυτό που κάνουν διάφοροι YouTubers. Εκλαΐκευση της επιστήμης. Είναι το Engagement, το Science Engagement. Δηλαδή, εγώ πηγαίνω σε ένα μουσείο και λερώνω τα χέρια μου με την επιστήμη, Μουσείο Επιστημών και ασχολούμαι ενεργά με κάτι, δεν το κατανοώ απλώς, αλλά κάνω και πειράματα. Και υπάρχει και το Science Education ή STEM Education, που είναι πλέον σε σχολικό επίπεδο, η και STEAM, που έχει μέσα και την τέχνη, Science, Technology, Engineering, Arts and Mathematics, όπου είναι η βιωματική εκπαίδευση θετικών επιστημών στα σχολεία κυρίως. Εμείς ασχολούμαστε και με τα τρία αυτά που προανέφερα. Ενώ η Theta Communications, που είναι εδώ και δέκα χρόνια ένα spin-off αυτού του οργανισμού, εστιάζει κυρίως στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στελεχών, το upskilling όπως λέγεται, και τα εταιρικά events.

00:03:43:04 - 00:03:53:12
Βαγγέλης
Μάλιστα. Ευχαριστούμε πάρα πολύ, Θοδωρή. Πώς κατέληξες να είσαι social entrepreneur, πώς φτάσαμε στη SciCo?

00:03:53:14 - 00:06:13:07
Θοδωρής
Λοιπόν, αυτό είναι ένα story το οποίο θα προσπαθήσω να το πω εν τάχει. Όντας στο σχολείο καλός μαθητής, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας των 80s, early 90s, 80-90 ας το πούμε, κάποιος καλός μαθητής σε μία μεσαία κοινωνική τάξη έχει μία πίεση από το περιβάλλον του, είχε μία πίεση από το περιβάλλον του. Τότε οι επιλογές ήταν ιατρική, νομική, οικονομικά, πολυτεχνείο, ήταν λίγο βαριές, βαριοί οι άξονες. Επομένως, εγώ όντας καλός μαθητής στις θετικές επιστήμες, παρότι είχα μία πολύ έντονη και αναπτυγμένη δημιουργική πλευρά, έπαιζα και πολύ καλό πιάνο τότε, ήξερα, παρότι δεν μου το έλεγε κανείς ευθέως, ότι εκεί πρέπει να πάω και αυτό έκανα. Πήγα λοιπόν, πήρα υποτροφίες, πήγα στην Αγγλία, σπούδασα γενετική, έκανα έρευνα μετά, έκανα διδακτορικό μετά και μετά μεταδιδακτορικό στον κληρονομικό καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών και σε κάποια φάση κατάλαβα ότι είχα κλείσει αυτόν τον κύκλο. Είχα κλείσει ένα κύκλο ο οποίος απαιτούσε να είσαι πάρα πολύ αναλυτικός, πάρα πολύ συγκεντρωμένος, πάρα πολύ μεθοδικός σε ένα εργαστήριο. Εμένα άρχισε να με πνίγει η ανάγκη για εξωστρέφεια για να κάνω κάτι το οποίο θα έχει τόσο απήχηση, πιο άμεση απήχηση στο ευρύ κοινό και να φέρει πιο άμεσα αποτελέσματα. Γιατί τα πειράματα, ξέρεις Βαγγέλη, μπορεί να πάρουν ένα, δύο, τρία, τέσσερα χρόνια για να βγάλεις ένα άρθρο. Οπότε εκεί άρχισα να το ψάχνω. Εν τούτης δεν υπήρχε αγορά για αυτό το ζήτημα του να κάνεις κάτι άλλο που να έχει αντικείμενο την εξωστρέφεια.

00:06:13:09 - 00:06:15:09
Βαγγέλης
Τη φτιάξατε την αγορά δηλαδή κάπως.

00:06:15:11 - 00:07:50:02
Θοδωρής
Ναι, αυτό είναι καλό και κακό μαζί. Το 2007 έρχεται ένας διαγωνισμός επικοινωνίας της επιστήμης από το Βρετανικό Συμβούλιο στην Ελλάδα όπου λεγόταν FameLab. Κατά το Fame Story κλπ. Όπου οι επιστήμονες ανέβαιναν επάνω στη σκηνή στο θεάτρον Άνεσις και σε τρία λεπτά έλεγαν με απλά λόγια ένα σύνθετο επιστημονικό θέμα το εκλαΐκευαν στο ευρύ κοινό. Πάω κι εγώ στο διαγωνισμό, τα πάω καλά, δεν κερδίζω αλλά αντιλαμβάνομαι ότι α, αυτό μου αρέσει. Και νομίζω το βασικό πράγμα στη ζωή είναι να βρεις να κάνεις κάτι που σου αρέσει διότι αυτό είναι ανώτερο από οποιοδήποτε άλλο σκοπό επαγγελματικό διότι αν μετρήσεις τις ώρες που θα βάλεις σε αυτό, χοντρικά ένας υπολογισμός είναι μίνιμουμ 40 ώρες την εβδομάδα, για να μην πω 50, επί 35 με 40 χρόνια και το κυριότερο είναι οι καλές σου οι ώρες. Είναι οι ώρες που είσαι φρέσκος. Δεν είναι να πεις ότι α, εγώ θα κάνω μια δουλίτσα το πρωί 8-4, 9-5 και μετά αρχίζει η ζωή μου. Μα μετά 5μιση ώρα είσαι καμένος, είσαι κουρασμένος, πώς αρχίζει η ζωή σου; Δηλαδή να κάνεις το... Υποστηρίζεις το χόμπι σου ας πούμε έχοντας μια δουλειά στην αρχή. Δεν γίνεται αυτό το πράγμα. Είναι βιώσιμο για λίγα χρόνια αυτό το μοντέλο.

00:07:50:04 - 00:08:04:08
Βαγγέλης
Εσύ, επειδή Θοδωρή μου αυτό είναι κάτι δύσκολο, εντάξει, και δεν ξέρω πόσοι το έχουμε βρει αυτό το πράγμα, εσένα τι σε βοήθησε να το βρεις; Προέκυψε; Πώς κατάφερες και το βρήκες;

00:08:04:10 - 00:10:35:03
Θοδωρής
Πρώτα απ' όλα δεν μπορούσα να κοιμηθώ με αυτό πια, έφτασα σε ένα σημείο που δεν μπορούσα να κάνω αυτό το συμβιβασμό. Δοκίμασα διάφορες δουλειές μετά το μεταδιδακτορικό μου, ταξίδεψα αρκετά χωρίς να έχω και κάποιο προϋπολογισμό ή κάποιες αποταμιεύσεις, backpacking δηλαδή, γιατί ήθελα λίγο χρόνο να δω. Πειραματίστηκα και με κάποια startups τα οποία απέτυχαν παταγωδώς, όπως κάναμε μια ναυτιλιακή που έκανε μεσιτικά σε θέματα, επισκευές και επιδιορθώσεις σε πλοία, άκου τώρα! Ό,τι πιο άσχετο μπορούσα να βρω το βρήκα αμέσως μετά το μεταδιδακτορικό μου στη γενετική. Απέτυχε παταγωδώς αυτό το ship brokering, μέσα σε 8-9 μήνες κάναμε μια εταιρεία η οποία οι τρεις που ήμασταν δεν έκανε ούτε ένα ευρώ τζίρο σε 9 μήνες, ούτε ένα ευρώ ήταν δηλαδή γελοίο το αποτέλεσμα. Και άλλα, και άλλα τέτοιου είδους πειράματα, αλλά είχα στο μυαλό μου ότι δεν μπορούσα να κοιμηθώ από το γεγονός ότι δεν μπορούσα να βρω κάτι που θέλω να κάνω και να δώσω όλο μου το είναι σε αυτό. Δεν το είχα βρει. Δεύτερο σημείο, η παρέα που δημιούργησα τότε ερχόμενος μετά από 12 χρόνια από την Αγγλία στην Ελλάδα, γιατί οι σπουδές μου έγιναν στην Αγγλία, η παρέα μου ήταν πάρα πολύ δυνατά παιδιά. Δυνατά με πάρα πολύ καλές σπουδές, οι οποίοι δούλευαν σε μία... στην Boston Consulting Group, την BCG, η οποία είχε και μάλλον έχει μια κουλτούρα να παίρνει παιδιά νέα από καλά πανεπιστήμια με καλές σπουδές κυρίως σε θετικές επιστήμες, τους έλιωνε 2-2,5 χρόνια, 70ωρα την εβδομάδα, 80ωρα την εβδομάδα, και αυτοί μετά από 2,5 χρόνια φεύγαν όλοι, δεν έμενε κανείς και είτε γίνονταν μεγάλα στελέχη, είτε άνοιγαν τις δικές τους επιχειρήσεις. Αυτή έγινε η κοντινή μου παρέα τότε και τώρα. Όταν έχεις λοιπόν αυτό το λεγόμενο στα αγγλικά peer influence ή την επιρροή από τους φίλους σου που τους βλέπεις ότι τραβάνε σαν τρένα, δεν μπορείς να κάνεις κοιλιά εσύ, σε τραβάει αυτή η ευγενής άμιλλα.

00:10:35:05 - 00:10:59:13
Βαγγέλης
Άρα είναι αυτό που λέμε, μου θυμίζεις ένα πολύ ωραίο βιβλίο του Fowler και του Χρηστάκη, η Δύναμη των Δικτύων, το οποίο ό,τι έχεις γύρω σου, ξέρεις, σε επηρεάζει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Έλεγε παραδείγματα ότι αν η παρέα σου ας πούμε είναι παχύσαρκη, μάλλον σιγά σιγά και εσύ θα γίνεις παχύσαρκος, ας πούμε, για να πούμε ένα ακραίο παράδειγμα.

00:10:59:15 - 00:11:00:17
Θοδωρής
Ναι, είναι πολύ εύστοχο.

00:11:00:19 - 00:11:03:10
Βαγγέλης
Παίζει ρόλο ο κύκλος δηλαδή και οι επιρροές.

00:11:03:12 - 00:11:46:13
Θοδωρής
Και φτάνουμε λοιπόν και μετά το διαγωνισμό να κάνω Επικοινωνία της Επιστήμης μετά το FameLab, αλλά πού είναι το market, πουθενά το market. Γιατί το να είσαι πρώτος σε ένα τομέα είναι πολύ θετικό αλλά και πολύ αρνητικό. Άμα πάω εγώ να ανοίξω ένα καφενείο σε μια γειτονιά που δεν έχει κανένα απ' τη μία θα πεις τέλεια θα 'ρθουν όλοι σε σένα απ' την άλλη δεν έχει συνηθίσει ο κόσμος ότι αυτή η γειτονιά είναι για καφέ. Ο δεύτερος που θα 'ρθει και θ' ανοίξει δίπλα σου αφού εσύ το έχεις στήσει επωφελείται και σε ωφελεί και αυτός γιατί μετά δημιουργεί μια πιάτσα, δημιουργείται ένα ολόκληρο κέντρο εκεί.

00:11:46:15 - 00:12:23:03
Βαγγέλης
Θοδωρή μου κάνεις μια πολύ ωραία πάσα, σε μια εκπαίδευση του EO από ένα fellow EOer, άκουσα το concept του fastest second που λέει συνήθως είναι ο νικητής, δηλαδή κάποιος pioneer ανοίγει κάποιο χώρο και κάποιος δεύτερος που βλέπει εκεί το opportunity, κι αυτό είναι το concept του fastest second, έρχεται πάρα πολύ γρήγορα, καταλαβαίνει το opportunity και το στήνει μαθαίνοντας από τα λάθη του πρώτου, πάρα πολύ σωστά και πάρα πολύ γρήγορα και πάρα πολύ οργανωμένα και επωφελείται του νέου τοπίου που άνοιξε. Αλλά αυτό ευτυχώς απ' ότι καταλαβαίνω δεν συνέβη στη δική σου περίπτωση.

00:12:23:05 - 00:12:49:06
Θοδωρής
Δεν συνέβη, όχι, αλλά έγιναν όλα τόσο πολύ αργά, πήρε μια ζωή πήρε όλη αυτή η ιστορία, δηλαδή έχει πάρει από την ίδρυση της SciCo είναι πλέον 17 χρόνια, όπου τα 5 πρώτα ήταν αυτό που προανέφερα, ήταν εθελοντισμός. Εγώ μπήκα σε μια φαρμακευτική να δουλεύω, στην AstraZeneca να δουλεύω ως στέλεχος Market Analytics και Market Intelligence, άσχετο.

00:12:49:08 - 00:12:51:01
Βαγγέλης
Εκείνα τα χρόνια σε γνώρισα, ισχύει.

00:12:51:03 - 00:15:57:15
Θοδωρής
Μπράβο. Αλλά σχολείο φοβερό για εμένα τόσο το corporate world όσο και το αντικείμενο τόσο να βλέπεις τη δύναμη των δεδομένων του data. Τα δεδομένα έχουν γλώσσα. Σου μιλάνε, ιδίως αν είναι και στατιστικό σημαντικά, σου μιλάει αυτή η γλώσσα, τη βλέπεις, τη βλέπεις σχηματοποιημένη σε γραφήματα κλπ. Σου δίνει απαντήσεις και σου απαντάει σε πεποιθήσεις που μπορεί να έχεις που να μην ισχύουν. Και το δεύτερο, καθόμουν και πίσω από τον καθρέφτη στα interviews room να βλέπω τα focus groups όπου ο ψυχολόγος μιλούσε με τον πελάτη, όπου εκεί άλλο σχολείο φοβερό. Μαθαίνεις τι λέει και αν εννοεί αυτά που λέει αυτός ο οποίος βρίσκεται σε συνέντευξη. Αφού έκανα όλο αυτό για πέντε χρόνια, παράλληλα κάθε απόγευμα έξι με έντεκα δούλευα τη SciCo. Και τι έκανα; Κάναμε θεατρικές παραστάσεις σε σχολεία όπου παίζαμε εμείς οι ίδιοι εκλαϊκευμένης επιστήμης. Η επιστήμη των Χριστουγέννων, η επιστήμη της διατροφής, η επιστήμη της αγάπης, αυτές ήταν οι 50λεπτες παραστάσεις, όπου κάναμε tour σ' όλη την Ελλάδα και μετά το δεύτερο χρόνο βρήκα τρόπο για να τις χρηματοδοτώ κιόλας γιατί έγιναν οι εταιρική κοινωνική ευθύνη διαφόρων πολυεθνικών, άρα ήθελε να περάσει ένα εκπαιδευτικό μήνυμα η Χ εταιρεία για την υγιεινή διατροφή; Στήναμε εμείς μια παράσταση, την παίζαμε, ξέρω εγώ, σε 100 σχολεία. Περνάγαμε το μήνυμα. Και ούτω καθεξής. Αυτό διήρκεσε 5 χρόνια. Δεν έχω ξαναδουλέψει ποτέ στη ζωή μου τόσο σκληρά. Τι 80ωρα, επί 6 στα 7, 7 στα 7, δεν το συνιστώ. δεν είναι βιώσιμο και νομίζω ότι οι πιο πολλοί επιχειρηματίες το έχουν κάνει αυτό το πράγμα. Δεν νομίζω... Εγώ είχα έναν μέντορα, θείος μου έτσι, πολύ διακεκριμένος, τώρα είναι 80 χρονών, 81, 82, μου είπε τρία πράγματα θέλω να σου πω να θυμάσαι, τρεις λέξεις δουλειά, δουλειά, δουλειά. Και το είδα να συμβαίνει αυτό ότι θέλει δουλειά, δεν γίνονται αλλιώς τα πράγματα οπότε δουλειά, δουλειά, δουλειά και κάποια στιγμή γίνεται η SciCo αυτόνομη, ιδρύουμε το Athens Science Festival το '14, παράλληλα κάνω όντως και εγώ τις παρουσιάσεις στο TEDx Athens, ήμουν παρουσιαστής για τέσσερα χρόνια και μετά σε Πάτρα, Λεμεσό και λοιπά, οπότε αυτό μου ανέπτυξε το δίκτυο και έχοντας πλέον το Science Festival, τη μεγαλύτερη πλατφόρμα διάχυσης επιστήμης και τεχνολογίας στην Ελλάδα, αρχίζει και γίνεται αυτό το πράγμα επιχείρηση. Και από εκεί και πέρα είναι ένα νέο ταξίδι την τελευταία ας πούμε 12ετία το οποίο νομίζω ότι θα το συζητήσουμε αργότερα.

00:15:57:17 - 00:17:02:13
Βαγγέλης
Μου έκανε πάρα πολύ εντύπωση Θοδωρή, όταν είπες ότι ψαχνόσουνα λίγο στο τι θα κάνεις και τα λοιπά, ότι σε βοήθησε το ταξίδι και μας μίλησες και για ταξίδι με backpacking και τα λοιπά. Είναι κάτι το οποίο, ας πούμε ξέρω σε αρκετές χώρες του εξωτερικού είθισται τα παιδιά και πριν επιλέξουν κιόλας τι θα κάνουν να ταξιδεύουν πολύ και τα λοιπά. Επειδή και εγώ έχω ταξιδέψει αρκετά και το λατρεύω το ταξίδι και με έχει βοηθήσει πάρα πολύ σε περίεργες περιοχές όπως και εσύ, δεν μιλάμε δηλαδή στην Ευρώπη που θα πας για καφέ γιατί η κουλτούρα μας πάνω κάτω είναι κοινή, μιλάμε τώρα για Αφρικές, για Ασίες για Λατινικές Αμερικές, για τέτοιες πίστες, όπου θα δεις ριζικά διαφορετικά πράγματα. Έχεις κάποια περιστατικά να μοιραστείς μαζί μας εμπειριών που σε άλλαξαν και σε βοήθησαν έτσι να δεις τα πράγματα διαφορετικά;

00:17:02:15 - 00:20:21:00
Θοδωρής
Έχω πολλές εμπειρίες γύρω από αυτό όπως καταλαβαίνεις, διότι έχω την τύχη να έχω ταξιδέψει σε 115 χώρες τα τελευταία 25 χρόνια και ένα κομμάτι, σημαντικό ποσοστό αυτών, για δουλειά. Να θέσουμε μερικά πορίσματα τουλάχιστον από την δική μου εμπειρία. Πρώτον ότι ταξιδεύοντας για δουλειά μαθαίνεις περισσότερο μια χώρα ακόμα και παρότι... ακόμα και τα business meetings που πάμε για 48 ώρες και που μπαίνουμε από ένα αεροπλάνο, φτάνουμε στις Βρυξέλλες, βλέπουμε δύο Βέλγους εκεί και περνάμε μαζί τους 48 ώρες, κρίνω ότι είναι ανώτερο από το να πάω να βγάλω φωτογραφίες στις Βρυξέλλες, διότι, αν είναι Βέλγοι βέβαια, έτσι; Διότι έρχομαι σε επαφή με την καθημερινότητα κάποιων ατόμων που ζουν εκεί, μπαίνω μέσα και μαθαίνω την κουλτούρα τους. Δεν είναι έλα να σου δείξω εγώ εδώ ένα μουσείο, έλα εδώ να δεις ένα παραδοσιακό φαγητό που το έχω φτιάξει ειδικά, τουριστικά για σένα. Άρα το νούμερο ένα είναι όσο γίνεται να ταξιδεύεις μέσω εργασίας κι αν είσαι επιχειρηματίας όπως είμαστε εμείς, συνήθως τα ταξίδια θα είναι πολύ πιο σύντομα, όταν είσαι όμως νέος αυτά που κάνουν τα παιδιά, οι φοιτητές, και πάνε και δουλεύουν έξι μήνες δάσκαλος καταδύσεων, έξι μήνες μπάρμαν, έξι μήνες κάτι με την ειδικότητά του, φιλόλογος, κάνω αγγλικά σε μια χώρα, κλπ. που θα μπουν σε μια οικογένεια σε ένα σπίτι και θα κάνουν baby sitting, αυτά είναι πάρα πολύ ωφέλιμα, γιατί μπαίνει ο νέος και μαθαίνει την κουλτούρα. Όταν πρωτοπήγα στην Αγγλία η πεποίθηση των Ελλήνων εκεί ήτανε α, με τους Αγγλάρες θα κάνω παρέα; Όλη μέρα στην παμπ είναι και πίνουν. Αυτοί είναι μεθύστακες. Εγώ λοιπόν είχα έναν άλλο μέντορα που μου είχε πει, είχε ζήσει στην Ιρλανδία και στην Αγγλία, και μου λέει να πας στην παμπ, να πιείς με τους Άγγλους και να συζήσεις με Άγγλους, μην μείνεις με Έλληνες συγκάτοικους γιατί η παμπ είναι το αντίστοιχο καφενείο που έχουμε στη Ελλάδα, το καφέ, εκεί δεν έχουνε καφέ, έχουνε παμπ. Ωραία, έχει αλκοόλ, τι να κάνουμε τώρα; It is what it is. Όταν πας εκεί και πιείς το pint μετά τη δουλειά μπαίνεις στον τοπικό κύκλο. Είναι πολύ σημαντικό. Δεν τον βλέπεις τον άλλον ως μεθύστακα, τον βλέπεις σαν αυτό που είναι και σαν Ιρλανδό, σαν Σκοτσέζο, σαν Ουαλό, σαν οτιδήποτε και σου λέει αυτό που είναι και μαθαίνεις για αυτόν. Αν πας και βρεις τον Έλληνα εκεί όπως ήρθες, όπως πήγες έτσι θα γυρίσεις, δεν θα έχεις πάρει τίποτα και το πιθανότερο είναι να γυρίσεις και να είσαι και ακόμα πιο αρνητικός γιατί σου ενισχύεται αυτό το κομμάτι εκεί. Αν εσύ ψάχνεις να βρεις τις συγκρίσεις και τις διαφορές και τα σημεία τα οποία δεν σου ταιριάζουν. Μην ψάξεις να βρες τα σημεία που δεν σου ταιριάζουν, ψάξε να βρεις τα σημεία που σου ταιριάζουν.

00:20:21:00 - 00:22:12:11
Βαγγέλης
Είναι εντυπωσιακό αυτό που λες γιατί μου θυμίζει, ξέρεις, από τα ταξίδια τα δικά μου, επειδή ήταν ταξίδια που έκανα κατά τη διάρκεια του όσο ήμουνα εκδότης του περιοδικού Υποβρύχιο κι έκανα τα ταξιδιωτικά άρα ταξίδευα για να μεταφέρω τον παλμό μιας χώρας, έπρεπε να κάνω έρευνα πριν και να συναντήσω πολύ συγκεκριμένους ανθρώπους, οι οποίοι θα μου μετέφεραν την κουλτούρα. Και ξέρεις, αυτό που λέμε τουριστικά ταξίδια τα θεωρούσα πάντα, πώς να σου πω, λίγο σαν γάγγραινα, δηλαδή ένα πολύ επιφανειακό πράγμα, ένα to-do list που θα πάω σε τρία μνημεία και θα τελειώσει από αυτό και για μένα ένα πολύ σημαντικό learning, το οποίο δεν θα μπορούσα να το έχω πάρει αν δεν είχα πάει στις χώρες που είχα πάει, γυρνούσα και ήμουνα grateful για όσα είχα. Δηλαδή ειδικά όταν πήγαινα σε χώρες Λατινικής Αμερικής ή της Αφρικής ή οτιδήποτε και δεν εννοώ τη φτώχεια, μιλάω ότι το ταξίδι, το angle που δίνει είναι ότι βγαίνω από ένα comfort zone, ειδικά όταν δεν είναι τουριστικό σε κάποιο πεντάστερο ή οτιδήποτε κτλ., βλέπω πώς ζει ο κόσμος και αυτό που κομίζω πίσω με κάνει λίγο να αναθεωρώ πράγματα που είχα δεδομένα. Αυτό λοιπόν το μη δεδομένο, έχει πολύ ενδιαφέρον αυτό γιατί καμιά φορά το συγκρίνω με το ταξίδι μας στο EO, αυτό που κάνουμε στα φόρουμ που χωριζόμαστε σε ομάδες, που εκεί δεν θα επιλέξω ποιος είναι ας πούμε ο συνφορουμίτης μου, και το angle που θα μου φέρει κάποιος, που μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που μπορεί να μην έκανα ποτέ παρέα μαζί του, όχι γιατί διαφωνούμε σε πράγματα αλλά γιατί δεν θα τον έφερνε η κοινωνία μπροστά μου, ήταν σε διαφορετικό industry εντελώς, θα μου δώσει ένα angle και ένα perspective που δεν θα μπορούσα να το έχω ποτέ διαφορετικά. Αυτό ακριβώς κάνει και ένα ταξίδι, θεωρώ.

00:22:12:13 - 00:24:55:15
Θοδωρής
Σωστά. Συμφωνώ απολύτως. Για να σου κλείσω το θέμα, εσύ με ρώτησες τώρα για κάποια ιστορία. Αφού θέσουμε λοιπόν το πλαίσιο ότι το traveling and working, δουλεύοντας και ταξιδεύοντας, είναι πολύ σημαντικό, από εκεί και πέρα ναι, υπάρχουν δεκάδες ιστορίες που πάλι προέκυψαν από projects εργασίας, δηλαδή στην Αφρική τώρα που πηγαίνουμε κάθε χρόνο και εκπαιδεύουμε τους ντόπιους εκπαιδευτικούς σε κάτι χωριά στην Ταντζανία. Εκεί είδα, για παράδειγμα, γυρίσαμε μια ταινία πρόπερσι για το project μας και κεντρικός ήρωας είναι ο Αμπού, ένα παιδάκι το οποίο έχει πάρει υποτροφία, μάλιστα του την καλύπτω εγώ για να πάει στο καλό το γυμνάσιο γιατί είναι ιδιωτικό και του παίρναμε λοιπόν συνέντευξη και του λέγαμε, Αμπού, τι θες να κάνεις στη ζωή σου; Και είναι στην κάμερα και λέει, θέλω να γίνω γιατρός. Μάλιστα. Πού θα σπουδάσεις ιατρική; Θα σπουδάσω στο Νταρ ες Σαλάμ, την πρωτεύουσα που ήταν πέντε ώρες από το χωριό που ήμασταν και που γεννήθηκε. Και μετά τι θα κάνεις, θα μείνεις εκεί, θα πας ξέρω γω στη Δύση, τι θα κάνεις; No, λέει, I will come back to Gongo. Θα γυρίσω πίσω στο χωριό μου το Gongo. Γιατί; Gongo is everything for me, it's my roots, λέει. Είναι η ρίζα μου. Εδώ, από εδώ ήρθα και θέλω να έρθω να δώσω πίσω στον τόπο που μου έδωσε τα πάντα. Africa is my motherland, λέει, και την αγαπάω και θέλω να δώσω στους συνανθρώπους μου που μου έδωσαν τα πάντα. Και να είναι, Βαγγέλη, όλο το crew μας και να κλαίει, να μιλάει αυτός και να λέω ο καινούριος Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και δεν ξέρω αν μπορώ να τα μεταφέρω αυτά που... την ενέργεια που μας έδωσε στην κάμερα και την έμπνευση. Και πολλές φορές, ρε παιδί μου, χανόμαστε εμείς οι επιχειρηματίες αλλά και οι κάτοικοι της Δύσης στα χιλιάδες ερεθίσματα που έχουμε κι όχι μόνο ερεθίσματα και προβλήματα, θέματα που έχουμε στο μυαλό μας και χάνουμε το όραμα, χάνουμε το στόχο, χάνουμε τις αξίες. Και σε μερικά πιο απλά συστήματα με πολύ λιγότερα δεδομένα, χωρίς τόση τεχνολογία, χωρίς τόσες παροχές, οι άνθρωποι έχουν πιο καλό όραμα, πιο καλή ορατότητα και δυνητικά ίσως και καλύτερες ζωές, ίσως, σε κάποια θέματα.

00:24:55:17 - 00:25:50:20
Βαγγέλης
Μου θυμίζεις, και θα κλείσουμε με τα ταξίδια γι' αυτό, γιατί θα μπορούσαμε να μιλάμε σε όλο το podcast για ταξίδια, στη Λατινική Αμερική σε κάποια φάση είμαι στη ζούγκλα του Αμαζονίου με έναν Σαμάνο και τέλος πάντων κατά τη διάρκεια μιας τελετής εκεί, με αγιαουάσκα, συνειδητοποίησα το εξής: ότι έχω πάρα πολύ clarity και είχα clarity γιατί ξέρεις, όλο αυτό το απαστράπτων φως του πολιτισμού μας, μεταφορικά το λέω, με τα φώτα, με τα έντονα φώτα που έχουμε στις πόλεις και τα λοιπά, στην πραγματικότητα είναι σαν να μας τυφλώνει. Εκεί μέσα στη ζούγκλα στο ημίφως, μπορούσα να δω πιο καθαρά από ποτέ γιατί δεν με τύφλωνε τίποτα.

00:25:50:22 - 00:25:51:15
Θοδωρής
Αυτό ακριβώς.

00:25:51:17 - 00:26:18:22
Βαγγέλης
Είναι λίγο σαν να μπορώ να δω τον ουρανό πολύ καθαρά γιατί είναι έναστρος και είμαι σε ένα σκοτεινό μέρος, αλλά όλα είναι διάφανα, ξεκάθαρα, γιατί τίποτα δεν με τυφλώνει, για να το πω λίγο μεταφορικά αυτό που πολύ ωραία είπες. Θοδωρή, είσαι κι εσύ κάποια χρόνια πια στον οργανισμό. Από το ταξίδι σου έτσι στο EO τι έχεις αποκομίσει σαν highlights ας πούμε;

00:26:19:00 - 00:28:51:22
Θοδωρής
Λοιπόν, είναι ένα υπέροχο ταξίδι, το οποίο με μεγάλη δυσπιστία μπήκα στην αρχή. Δυσπιστία γιατί, όσον αφορά... ναι, η δυσπιστία όσον αφορά το πώς θα.. η δαπάνη του χρόνου μου. Επειδή λόγω της φύσης της δουλειάς μου με τις ομιλίες σε όλο τον κόσμο, με τα εκπαιδευτικά προγράμματα που τρέχουμε με τη SciCo, με τα εκπαιδευτικά προγράμματα στελεχών που τρέχουμε με τη Theta, με τα festivals, εκτίθεμαι σε μία δια βίου μάθηση, στην κυριολεξία όμως, με workshops κιόλας, όχι απλά μαθαίνω εμπειρικά, έχω κάνει πάρα πολλά workshops με πάρα πολλούς φορείς. Λέω τώρα, εγώ τι θα μάθω εκεί πέρα, γιατί να πηγαίνω και να δίνω τέσσερις ώρες κάθε μήνα επί έντεκα, συν τα κοινωνικά events, συν την προετοιμασία. Λοιπόν, εξεπλάγην πάρα πολύ θετικά από την ποιότητα των ατόμων όλων όσων είχα στα fora μου, στο forum μου μάλλον σε ένα έχω πάει, αλλά και από το ευρύτερο chapter της Ελλάδας, από το πόσα πολλά διδάγματα έχω πάρει με έναν έμμεσο τρόπο, αφού ήθελα να τα καταγράψω σε μία λίστα, να τα μοιραστώ με το όλο το chapter. Πόσα αποφθέγματα και διδάγματα και τόσο σε ευθεία μορφή όσο και σε έμμεση μορφή, σε σχέση με τα δικά μου και ευρύτερης παιδείας και προόδου προσωπικής, λύσεις σε τεχνικά ζητήματα, δίκτυο, εύρεση εταίρων, χρημάτων μέσω του EO, από τρίτους. Μία οικογένεια η οποία στηρίζει τον επιχειρηματία, πιστή οικογένεια με εχεμύθεια, που σε στηρίζει μέσω του συστήματός της σε εξελίσσει. Έμαθα από την ομάδα μου ότι έχω βελτιωθεί πάρα πολύ ως προς τη σχέση μου μαζί τους, έχω μάθει βασικές αρχές επιχειρηματικότητας που δεν τις ήξερα, ποτέ δεν τις ήξερα, δηλαδή είναι σαν να έχω κάνει ένα MBA, σε έναν υψηλό βαθμό και το συστήνω ανεπιφύλακτα.

00:28:52:00 - 00:30:09:05
Βαγγέλης
Εγώ πρόσφατα έκανα... με είχανε καλέσει, επειδή στον οργανισμό έχουμε και το Accelerator που είναι για επιχειρηματίες που προσπαθούν να κάνουν scale-up την επιχείρησή τους και είχαν την ευγένεια να με καλέσουν σε ένα event να κάνω μια ομιλία και τους είπα... έκανα δηλαδή αυτό που πρότεινες εσύ τώρα, είπα να είναι 10 μαθήματα που έχω πάρει από το ταξίδι μου στο EO, και το έκανα επίτηδες για να με βοηθήσει, να με βάλει στη φάση, στη διαδικασία να τα καταγράψω όπως εσύ. Και ήταν εντυπωσιακό γιατί μετά το τέλος της ομιλίας, ήταν πολύ συγκινητικό, γιατί ερχόντουσαν διάφοροι επιχειρηματίες και ειδικά νέοι που θέλουν να κάνουν scale-up την επιχείρησή τους και μοιράζονταν μαζί μου πόση αξία πήραν από την ομιλία μου. Θέλω να μοιραστείς Θοδωρή μαζί μας, είχες συμμετάσχει σε αυτό το θεσμό που έχει το National Geographic. Είχατε κάνει ένα υπέροχο ταξίδι με το Ναυτίλο κτλ. Να μας πεις λίγο γιατί είναι ένα unique experience, είναι ένα πολύ κλειστό club το Explorers Club, αν θυμάμαι καλά πως το λέει; Με επιστήμονες από όλο τον κόσμο και είχες την τιμή να είσαι κι εσύ μέρος του, οπότε να μας μιλήσεις λίγο για αυτό.

00:30:09:07 - 00:32:20:21
Θοδωρής
Ωραία. Εγώ ως βιολόγος και ως ανήσυχος άνθρωπος και λόγω των οδοιπορικών που προαναφέραμε, από το 2019 και μετά εντάσσομαι στους 5.000 εξερευνητές του National Geographic. Τι σημαίνει αυτό; Ότι είτε μας αναθέτουν projects τα οποία εκτελούμε, είτε εισηγούμαστε projects και αν τα εγκρίνουν πάλι τα εκτελούμε. Ο καθένας έχει μια κάποια εξειδίκευση, δηλαδή υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι είναι ωκεανογράφοι, είναι αρχαιολόγοι, είναι βοτανολόγοι και ούτω καθεξής. Εμένα η ειδικότητά μου είναι εκπαίδευση σε απομονωμένους πληθυσμούς, άρα είναι μια προέκταση της SciCo λίγο πιο εξειδικευμένη, και έχοντας τρέξει διάφορα projects με το National Geographic αρχικά στα Πομακοχώρια, με αυτό ξεκίνησα, με τον πληθυσμό των Πομάκων, που είναι ένας υπέροχος πληθυσμός που τον αγαπώ πολύ, Έλληνες που ζουν στην Ξάνθη και στην Κομοτηνή ουσιαστικά και στα ορεινά χωριά εκεί, και μετά το ίδιο στην Τανζανία στο Saadani National Park και στο Gongo, ήρθε μια πρόσκληση πριν από τρία χρόνια να συμμετάσχω σε μια αποστολή στον Ειρηνικό Ωκεανό, επάνω σε ένα εξερευνητικό πλοίο που λέγεται Ναυτίλος, με στόχο να μελετήσουμε τη ρύπανση από τα μικροπλαστικά που έχει η περιοχή του Ειρηνικού Ωκεανού γύρω από τα νησιά της Χαβάη και να μελετήσουμε και να ποσοτικοποιήσουμε όσο μπορούμε τον πληθυσμό των καρχαριών εκεί. Εγώ είχα αναλάβει το κομμάτι της επικοινωνίας της επιστήμης των δύο αυτών έργων από το στούντιο του πλοίου. Τώρα, να πω μερικά πράγματα τα οποία θεωρώ ότι ήταν highlights. Πρώτον, ο επικεφαλής της αποστολής αυτής ήταν ο Μπομ Μπάλαρντ. Μπομ Μπάλαρντ, 84 τώρα.

00:32:20:23 - 00:32:22:04
Βαγγέλης
Θρύλος.

00:32:22:06 - 00:32:29:15
Θοδωρής
Είναι ο θρύλος ο οποίος ανακάλυψε μεταξύ άλλων το ναυάγιο του Τιτανικού το 1982 ή '85, δεν θυμάμαι.

00:32:29:17 - 00:32:30:19
Βαγγέλης
Καταδυτικός θρύλος.

00:32:30:21 - 00:35:19:03
Θοδωρής
Ναι, ναι. Βρήκε τον Τιτανικό. Τον ψάχνανε 70 χρόνια, 80 χρόνια τον ψάχνανε, τον βρήκε ο Μπάλαρντ. Επίσης ήταν πάνω κάποια ιερά τέρατα του National Geographic από τον Μπράιαν Σκέρι, έναν φοβερό δύτη που έχει γυρίσει το Secret of the Wales στο Netflix με τον Τζέιμς Κάμερον το γνωστό σκηνοθέτη, με τον οποίο γίναμε και φίλοι, ήρθε και στην Αντίπαρο κι έμεινε στο σπίτι, όσο και την Τζιλ Τιφεντχάλερ, τη CEO του National Geographic. Πέραν όμως των ατόμων, τα οποία τα αναφέρω γιατί σχεδόν για τα πάντα είναι τα άτομα που έχεις γύρω σου, ε, το να βρίσκεσαι τώρα σε ένα πλοίο φτιαγμένο το 1968 ο Ναυτίλος, που έτρεμε η ψυχή μου πριν πάω αλλά δεν γνώριζα ότι έχει 200 εκατομμύρια δολάρια εξοπλισμό επάνω του. Άρα λοιπόν ένα παλαιό πλοίο με υπερσύγχρονο εξοπλισμό. Όπου έμαθα τόσα πολλά για τα μικροπλαστικά, για τους καρχαρίες, αλλά και για τον τρόπο που γίνονται οι εξερευνήσεις. Είδα πώς λειτουργούν οι άλλοι explorers και είχα και την ευκαιρία να κάνω Zoom calls από το στούντιο με σχολεία σε όλο τον κόσμο και μάλιστα μου βγήκε κι ένα "πείραμα" που έκανα και είπα, παιδιά, απ' το να κάνω σε 25δες παιδιών Zoom calls, δεν γίνεται να προσκαλέσουμε πολλά σχολεία μαζί; Και μου λένε, Θοδωρή κάνε ό,τι θέλεις, δεν μας νοιάζει, εμείς εδώ 25δες κάνουμε. Και στέλνω ένα email στην υπουργό τότε, με πολύ πηγαινέλα και μανούρα ανταποκρίνεται, κι έκανα ένα Zoom call σε όλη την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια σε όλη την Ελλάδα. Οπότε ο Μπάλαρντ μπήκε μέσα στο στούντιο και ήταν συγκινημένος και λέει, Θοδωρή, έκανες μεγαλύτερη διάχυση μέσα σε μια εβδομάδα παρά που έχουμε κάνει εμείς 15 χρόνια. Εν πάση περιπτώσει, αυτό που θέλω να καταλήξω, ότι το να κάνεις disrupt ένα σύστημα, ακόμα και αυτό το πιο απλοϊκό πράγμα που είπα εγώ, γιατί πρόκειται περί πολύ βασικής, πώς να το πω, ανατροπής, δεν είναι κάτι το σπουδαίο, αυτές οι ανατροπές συμβαίνουν συνήθως σε περιβάλλοντα που είναι πιο αυστηρά, πιο stringent όπως λέγονται στ' αγγλικά. Δηλαδή αν η Ελλάδα είχε παρκαρισμένο το Ναυτίλο στον Πειραιά κάθε μέρα δεν θα χρειάζονταν κάποιος να σκεφτεί έτσι, γιατί θα ήταν εκεί. Το γεγονός ότι πάω εγώ εκεί και λέω, τώρα εγώ πώς θα δώσω την ευκαιρία στα παιδιά της χώρας μου, αφού τώρα είμαι, δεν έχω άλλο τρόπο, τώρα πρέπει να σκεφτώ κάτι. Οπότε σε αναγκάζει να σκεφτείς μια τέτοια κατάσταση κι αυτό το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον. Σε περιόδους ευμάρειας είναι δυσκολότερη η καινοτομία κατά τη γνώμη μου.

00:35:19:05 - 00:37:03:02
Βαγγέλης
Έχεις απόλυτο δίκιο. Εμένα μου έρχονται δύο σκέψεις με αυτό που είπες. Πρώτον, η αξία του οργανισμού του EO που λέει "think big" κι αυτό έκανες εδώ πέρα και λες ρε, παιδιά, γιατί να το κάνουμε όπως το κάνετε συνήθως; Πάμε να το κάνουμε διαφορετικά και μεγαλύτερα. Κι αυτό το διαφορετικά και μεγαλύτερα, ένα άλλο κοινό που έχουμε είναι ότι είμαι κι εγώ των θετικών επιστημών, έχω σπουδάσει Φυσική, Φυσικός είναι δηλαδή το πτυχίο μου, και το μεταπτυχιακό μου ήταν η Διδακτική των Φυσικών Επιστήμων, δηλαδή ακόμα πιο κοντά στο δικό σου αντικείμενο, δηλαδή τη διδάσκουμε την επιστήμη, και νομίζω ότι εκεί έμαθα και περισσότερη Φυσική, αυτό είναι το απίστευτο, από το πρώτο πτυχίο, δηλαδή στο πώς το επικοινωνούμε με βοήθησε να καταλάβω καλύτερα το αντικείμενο. Εκεί λοιπόν ήρθαμε σε επαφή με έναν θρύλο, τον Τόμας Κουν, της δεκαετίας του '70, όπου είχε το εξής concept: έλεγε, και αυτό κάνει apply και στην επιχειρηματικότητα, γι' αυτό το αναφέρω τώρα, έλεγε ότι τις μεγαλύτερες καινοτομίες της επιστήμης, αυτός μελέτησε την ιστορία των φυσικών επιστήμων και κατέληξε στο ότι τις μεγαλύτερες καινοτομίες στην επιστήμη τις κάνουν δύο ειδών άνθρωποι που έχουν όμως ένα κοινό. Είτε είναι πολύ νέοι, είτε είναι παντελώς άσχετοι με το αντικείμενο. Το common ground αυτών των δύο κατηγοριών είναι ότι δεν έχει περάσει σαν οδοστρωτήρας από πάνω τους η νοοτροπία του "παιδιά έτσι τα κάνουμε εδώ, έτσι γίνεται". Αυτοί είναι αυτοί που μπορούν να σκεφτούν out of the box. Είτε οι πολύ νέοι γιατί ήρθανε μέσα, το ακούνε πρώτη φορά, καλή ώρα όπως πήγες εσύ στο Ναυτίλο, ρε, παιδιά, δεν μπορούμε να το κάνουμε για όλους; Γιατί να το κάνουμε για 25; Είτε τελείως άσχετοι με το αντικείμενο, οι οποίοι, εν ολίγοις οι άνθρωποι θα φέρουν ένα τελείως διαφορετικό perspective που δεν είναι το business as usual, ξέρεις. Και μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον και το θυμάμαι πάντα.

00:37:03:04 - 00:37:13:11
Θοδωρής
Είναι πολύ εύστοχο αυτό που λες, συμφωνώ απολύτως και έχω και δέκα άλλα παραδείγματα να δώσω επ' αυτού αλλά ας μην το υπερθεματίσουμε. Εντάξει, συμφωνώ απόλυτα.

00:37:13:13 - 00:37:17:20
Βαγγέλης
Ωραία. Τώρα Θοδωρή σε τι φάση...

00:37:17:22 - 00:37:18:19
Θοδωρής
Επιχειρηματική;

00:37:18:21 - 00:37:29:18
Βαγγέλης
Ναι... είσαι, πώς βλέπεις τα πράγματα μετά από αυτή την ωριμότητα που έχει κάνει η SciCo, έχετε περάσει σε μια φάση αναγνωρισιμότητας;

00:37:29:20 - 00:39:05:23
Θοδωρής
Αυτή τη στιγμή είμαστε μια ομάδα... οι δύο εταιρείες συνολικά είναι 20 άτομα και αναλαμβάνουμε... ένας βασικός πυλώνας έργων είναι η εταιρική κοινωνική ευθύνη διαφόρων πολυεθνικών, όπου εμείς προσπαθούμε με αντικείμενο την εκπαίδευση να έχουμε κι ένα κοινωνικό αντίκτυπο. Είναι βασικό κομμάτι του DNA μας αυτό, αλλά παράλληλα εξηγεί και το πώς ζούμε επιχειρηματικά. Άρα εταιρική κοινωνική ευθύνη είναι ένας βασικός πυλώνας και παίρνουμε ευτυχώς όλο και μεγαλύτερα projects όσο περνάει ο καιρός. Το δεύτερο κομμάτι είναι η διάχυση επιστημονικών αποτελεσμάτων, μια πελώρια ανάγκη αυτή τη στιγμή. Ανέκαθεν ήταν, αλλά τώρα τέθηκε ένα θέμα με το integrity of information, την ακαιρεότητα της πληροφορίας, γιατί την τελευταία, δεν μπορώ να το ορίσω, πενταετία, και ιδίως τώρα και με το AI είναι τόσο βαριά τα προβλήματα με τα fake news και την αλλοίωση της πληροφορίας και το misinformation και το malinformation κι όλα αυτά, όπου η ανάγκη για κατανόηση, η αναγνώριση της αξιόλογης, αξιόπιστης πληροφορίας και η κατανόηση αυτής είναι πάρα πολύ σημαντική. Οπότε αυτό είναι ένας δεύτερος πυλώνας κι από εκεί και πέρα έχουμε το Science Festival, έχουμε την ανάπτυξη δεξιοτήτων, εμπλέκομαι και σε ένα καινούριο εγχείρημα που λέγεται Wired, το περιοδικό το γνωστό το διεθνές...

00:39:06:01 - 00:39:17:19
Βαγγέλης
Θα ήθελα να μας μιλήσεις γι' αυτό γιατί είναι ένα περιοδικό θρύλος. Όσοι ασχολούμαστε με innovation αλλά μας κάνει excite και το what's coming next, εδώ και πάρα πολλά χρόνια το Wired είναι θρύλος.

00:39:17:21 - 00:40:10:03
Θοδωρής
Λοιπόν το φέραμε και στην Ελλάδα το Wired, μια ομάδα επιχειρηματιών στο χώρο, και θεωρούμε ότι, με στόχο να φέρουμε αξιόπιστο επιστημονικό περιεχόμενο, εκλαϊκευμένο, στο ευρύ κοινό. Έχει και τέσσερα έντυπα τεύχη το χρόνο, σχεδόν συλλεκτικά είναι όλα αυτά που βγαίνουν, και ο στόχος είναι αυτός ακριβώς που προείπα. Συνάδει πάρα πολύ και με τα της SciCo. Είναι το κομμάτι της δημιουργίας περιεχομένου από εμάς, το οποίο δεν το έκανα εγώ τόσα χρόνια, οπότε είμαι πολύ υπερήφανος γι' αυτό. Μακάρι δηλαδή, όπως και στο εξωτερικό, το Wired να είναι και στις βιβλιοθήκες πανεπιστημίων και σχολείων, γιατί είναι τέτοιου επιπέδου τα άρθρα, και οι συνεντεύξεις που παίρνουμε και τα άρθρα που βγάζουμε.

00:40:10:05 - 00:40:26:23
Βαγγέλης
Θοδωρή, μου δίνεις μια πολύ ωραία πάσα τώρα για το Wired, ξέρεις, επειδή παγκοσμίως η πηγή της καινοτομίας και τα λοιπά προφανώς ήταν ο δυτικός κόσμος και δη η Αμερική. Τώρα σιγά-σιγά περνάει στην Ανατολή αυτό το πράγμα, έτσι;

00:40:27:00 - 00:40:27:22
Θοδωρής
Ναι, πράγματι.

00:40:27:23 - 00:40:48:02
Βαγγέλης
Θα το δούμε πολύ πιο έντονα τα επόμενα χρόνια. Ωστόσο, ποια είναι η ιδιαιτερότητα να βγάζεις ένα διεθνή τίτλο που έχει να κάνει πολύ με την καινοτομία και το what's coming next σε μια χώρα σαν την Ελλάδα που μπορεί να μην... σίγουρα δεν είναι το πρώτο πράγμα που σου έρχεται στο μυαλό όταν σκέφτεσαι Ελλάδα, έτσι;

00:40:48:04 - 00:42:41:11
Θοδωρής
Κοίτα, είναι δύο οι απαντήσεις μου εδώ. Το ένα είναι ότι αν ισχύει αυτό που λες τότε κάποιος πρέπει να ανοίξει την αγορά και σε αυτό και πρέπει να καλλιεργήσεις αυτό το ζητούμενο στο κοινό, να το εκπαιδεύεις το κοινό σου να αναζητά αυτή την ποιοτική πληροφορία, άρα αυτή είναι η μία απάντηση. Η άλλη είναι ότι αναπτύσσεται και εξελίσσεται και η Ελλάδα. Έχει δείξει και καλά σημεία η Ελλάδα. Εγώ είμαι εδώ πλέον 21 χρόνια από την Αγγλία και μετά. Υπάρχει, υπάρχει μετασχηματισμός και στην Ελλάδα. Είναι ξεκάθαρο. Έχουμε τα προβλήματά μας, αλλά τα έχουν και οι άλλες χώρες. Οκ, δεν είμαστε οι πιο γρήγορα αναπτυσσόμενοι στην Ευρώπη, αλλά αυτό που είπες νωρίτερα, όταν πας σε άλλες χώρες τότε εκτιμάς και αυτό που έχεις. Κι επειδή ο πλανήτης δεν είναι μόνο οι αναπτυγμένες χώρες. Μάλιστα η μεγάλη πλειοψηφία είναι αναπτυσσόμενες. Τότε βλέπεις ότι είσαι τυχερός. Είσαι στους τυχερούς. Δηλαδή πρέπει να το δεις macro. Δεν θα πεις, αχ, τι κρίμα που δεν γεννήθηκα Σουηδός. Πω-πω, τι ωραία που τα έχουν στην Ολλανδία όλα, όλο το startup ecosystem έτοιμο, όλα εύκολα, λεφτά παντού, στο Σαν Φρανσίσκο το ίδιο. Ναι, κι άμα είχες γεννηθεί όμως στη... πού να πω τώρα... στο Μάλι; Τι θα 'κανες; Οπότε it is what it is. Εδώ είσαι, μια χαρά είναι. Πάρε την κατάσταση στα χέρια σου. Οι EOers αυτό έχουν κάνει. Να εμπνευστείτε από τους EOers που παίρνουμε την κατάσταση στα χέρια μας. Αυτό είναι το βασικό. Δεν μου καθαρίζει ο Δήμος το χιόνι και έχω αποκλειστεί. Πάρε την τσάπα και άνοιξε, τι να κάνει θα μείνεις μες στο σπίτι σου; Ιι να κάνουμε, αυτό είναι το σύστημα.

00:42:41:13 - 00:44:04:21
Βαγγέλης
Προβληματίστηκα πολύ. Μια άλλη σκέψη που έκανα όταν σε άκουσα να μιλάς πριν για την πληροφορία και με το AI και τα fake news και τα λοιπά, είναι ότι ταυτόχρονα με αυτά τα fake news υπάρχει και ένα πρότυπο, δηλαδή φαντάσου ότι πρόσφατα, πριν από ένα μήνα-ενάμιση ο Vance, ο αντιπρόεδρος της Αμερικανικής κυβέρνησης, σε μια κουβέντα για τα UFO θεωρούσε ότι είναι δαιμονικές δυνάμεις. Δηλαδή θέλω να πω ότι κάποιοι πολύ σημαντικοί stakeholders, έτσι, κομίζουν μια ψευδοεπιστήμη, τώρα το λέω στο όριο της ψευδοεπιστήμης και δεν το χαρακτηρίζω κάτι άλλο, με πάρα πολύ ευρέα κοινά, δηλαδή είδαμε αυτές τις ανομοιογενείς ομάδες που, όταν την πρώτη φορά που έφυγε ο Τραμπ από την εξουσία, πώς κάνανε εισβολή στο Καπιτώλιο, και όλα αυτά τα οποία πρεσβεύουν. Ένα τέτοιο κομμάτι κόσμου αρχίζει και υπάρχει σε όλες σχεδόν τις δυτικές κοινωνίες, που βασίζεται σε echo chambers ψευδοεπιστήμης.

00:44:04:23 - 00:44:05:08
Θοδωρής
Σωστά.

00:44:05:10 - 00:45:06:14
Βαγγέλης
Έχουμε ένα τεράστιο battle, το οποίο δυστυχώς δεν ακούγεται κιόλας τα τελευταία χρόνια, γιατί από 'κει που το περιβάλλον ήτανε νούμερο ένα ζήτημα τις προηγούμενες δεκαετίες τώρα δεν συζητάμε καν απ' αυτό. Είμαστε στη φάση του drill-drill-drill ενώ ο πλανήτης έχει τα θέματα που έχει. Και έχουμε ένα battle ότι οκ, μπορεί ν' ανεβαίνει η θερμοκρασία αλλά πηγαίνουμε σε έτσι global warming, αλλά ντάξει μωρέ, αυτά έκανε η γη κάθε, ξέρεις, κάποια εκατομμύρια χρόνια οπότε είναι απλά ένας κύκλος που θα αναγκαστούμε να υποστούμε κι εμείς και δεν χρειάζεται ν' αλλάξουμε τίποτα στη συμπεριφορά μας, κι είναι οκ να ζούμε όπως ζούσαμε τα προηγούμενα χρόνια. Το λέω γιατί και εσύ ασχολείσαι με το περιβάλλον, δεν ξέρω αν έχεις να μας δώσεις ένα perspective what's coming πάνω σε αυτά τα ζητήματα.

00:45:06:16 - 00:48:59:11
Θοδωρής
Πράγματι, το κομμάτι του integrity of information έχει γίνει, δεν θυμάμαι την πηγή, ίσως έχει γίνει νούμερο ένα πρόβλημα ίσως ανώτερο και απ' την κλιματική κρίση. Γιατί... δεν θυμάμαι αν όντως στο world ranking ποιο είναι από τα δύο, ας μην γίνω quoted σε αυτό. Τέλος πάντων, για μένα είναι το ανώτατο πρόβλημα αυτή τη στιγμή, διότι υποδαυλίζει όλα τα υπόλοιπα. Εάν η κλιματική κρίση που είναι ένα πρόβλημα, βγει η πληροφορία ότι δεν είναι πρόβλημα, τότε το integrity of information υποδαυλίζει την κλιματική κρίση. Το ίδιο σημαίνει και με την υγεία. Αν βγει, ξέρω εγώ, ότι ένα εμβόλιο είναι προβληματικό ενώ στην πράξη δεν είναι και σε ένα μακροσκοπικό επίπεδο βοηθάει την υγεία ενός πληθυσμού και δεν απομονώσουμε το ένα παράδειγμα στα δέκα εκατομμύρια που είχε παρενέργειες, Τότε αυτό επηρεάζει κι όλα τα άλλα. Οπότε θεωρώ ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό. Είναι βαθύτατα προβληματική η πολιτική που έχει αυτή τη στιγμή... που έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά δεν είναι μόνο εκεί. Γιατί τέτοιου είδους επιρροή μπορεί να έχουν και κάποιοι influencers οι οποίοι μεταδίδουν τέτοιες πληροφορίες. Και αυτές οι πληροφορίες οι οποίες είτε είναι σχεδιασμένες ακούσια, γιατί κάποιοι από αυτούς που τις βγάζουν τις πιστεύουν στα αλήθεια. Το malinformation είναι κακοήθεια. Υπάρχει και εγώ θέλω να διαστρεβλώσω κάτι. Αλλά το misinformation είναι όταν εγώ είμαι ενημερωμένος λανθασμένα για κάτι και το λέω όπως το ξέρω. Αυτό είναι βαθύ πρόβλημα. Και υπάρχουν λύσεις. Αλλά αυτές οι λύσεις για να μπορέσουμε να τα αποφύγουμε αυτό είναι πολύ αργές και επίπονες. Για παράδειγμα, πρέπει να καλλιεργήσεις ως κουλτούρα στα σχολεία έναν επαγωγικό τρόπο σκέψης. Όπως αυτό που κάνει το STEM ουσιαστικά. Να μάθεις να αξιολογείς τα δεδομένα σου, να τα κρίνεις κι αν τα πιστέψεις τότε να τα χρησιμοποιήσεις. Όχι εγώ βλέπω τώρα εδώ στο TikTok μέσα σε τρία δευτερόλεπτα βλέπω ένα τίτλο και επειδή το είδα κιόλας κι έκατσα τρία δευτερόλεπτα μου το ξαναφέρνει με άλλο βιντεάκι το TikTok. Το echo chamber που είπες, ξανά το ίδιο και το ίδιο και το ίδιο και το ίδιο. Και τελικά η επανάληψη είναι η αρχή της μάθησης. Έτσι δουλεύει και η εκπαίδευση στο σχολείο. Έτσι δουλεύει και η διαφήμιση. Αν εγώ δω εκατό φορές ότι τελικά η κλιματική αλλαγή δεν είναι ανθρωπογενής, δεν οφείλεται σε ανθρωπογενή αίτια, θα το πιστέψω στο τέλος, κάποιος τέλος πάντων. Οπότε η λύση είναι η ευρύτερη παιδεία του κόσμου. Χαιρετίσματα. Γιατί θα πάρει 20 χρόνια τουλάχιστον για να γίνει αυτό. Και ή τέλος πάντων να γίνει μια καμπάνια που να λέει παιδιά, πριν πείτε οτιδήποτε δείτε λίγο από πού προέρχονται αυτά που σας λένε. Πού το ξέρει αυτό που λέει αυτός στο TikTok ή στο YouTube; Πού το βρήκε; Βρήκες την πηγή; Την ξέρεις; Είναι σοβαρή η πηγή; Δες το. Πού το βασίζει αυτό που λέει ο Vance; Ποια είναι η πηγή του; Γιατί το λέει; Είναι τόσο σημαντικό αυτό, δεν μπορώ να το υπερτονίσω αρκετά. Οπότε μου βγαίνει ένα πολύ passionate κομμάτι του εαυτού μου.

00:48:59:13 - 00:49:07:19
Βαγγέλης
Τι συμβουλή θα έδινες, Θοδωρή, στα παιδιά σου; Επειδή έχεις παιδιά το λέω και είναι πάντα ένα ενδιαφέρον και προσπαθώ να το ρωτάω.

00:49:07:21 - 00:50:25:06
Θοδωρής
Κοίταξε. Θεωρώ ότι και τα παιδιά μου είναι θύματα του TikTok. Και γενικότερα το TikTok το βάζω σαν όχι σαν κανάλι συγκεκριμένο, του ευρύτερου πλαισίου του smartphone. Διότι αυτό έχει αρκετά σημαντικά μειονεκτήματα. Όπως τη μείωση του attention span. Το focus έχει πέσει σύμφωνα με μια μελέτη που μας είπαν στο Dubai Future Forum από 2 λεπτά και 45 δευτερόλεπτα το 2003 έχει πέσει στα 47 δευτερόλεπτα h συγκέντρωση του ατόμου. Πόση ώρα μπορεί να μείνει σε κάτι. Και αυτό προφανώς οφείλεται στα κινητά και στα social media, τα βιντεάκια και λοιπά που δίνουν πάρα πολύ γρήγορη πληροφορία και μετά από λίγο ο εγκέφαλος εξοικειώνεται στο να βαριέται κάτι και να θέλει κάτι άλλο. Άρα το ένα πρόβλημα είναι αυτό. Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν αξιολογεί την πληροφορία που τους δίδεται. Γιατί το είπαμε νωρίτερα αυτό το ανέπτυξα. Το τρίτο είναι ότι δεν μένει καθόλου χρόνος για ανάγνωση. Αυτό τώρα το πείραμα δεν έχει γίνει σε μεγάλη επιδημιολογική μελέτη ποια θα είναι τα προβλήματα στον τρόπο σκέψης της Γενιάς Άλφα στο γεγονός ότι δεν διαβάσανε ούτε ένα βιβλίο ποτέ.

00:50:25:08 - 00:50:29:11
Βαγγέλης
Εδώ να πούμε ότι η Γενιά Άλφα είναι τα πιτσιρίκια της εποχής μας, έτσι, τα παιδιά που πηγαίνουν δημοτικό και τα λοιπά.

00:50:29:13 - 00:51:31:02
Θοδωρής
Σωστά. Νομίζω είναι από το '10 και μετά. 2010 και μετά. Κι η προηγούμενη δεν είμαι σίγουρος ότι διάβασε, αλλά τέλος πάντων το να έχεις μία ολόκληρη γενιά που δεν έχει μάθει να διαβάζει, μαντεύω ότι κάποια νευρωνικά δίκτυα δεν έχουν αναπτυχθεί τόσο πολύ στον εγκέφαλο. Και αυτά τα χρειάζεται ο κόσμος. Γιατί θα μου πεις ότι ναι, μεν, μα θα μας τα κάνει όλα το AI. Μας κάνει πάρα πολλά πράγματα το AI. Πάρα πολλά πράγματα και θα διευκολύνει σε πάρα πολλά πράγματα. Θα έχει και πάρα πολλά θετικά το AI, που μονίμως το δαιμονοποιούμε. Ακόμα και στη μείωση της φτώχειας και βελτίωσης της υγείας και ένα σωρό πράγματα. Εντούτοις δεν μπορώ να προβλέψω ποια θα είναι το effect του να μην έχεις λύσει ποτέ μόνος σου ένα πρόβλημα και να στα λύνει όλα το AI. Να μην έχεις γράψει μια φορά μια έκθεση με ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε bullets επιχειρήματα εσύ ο ίδιος. Αυτό το βρίσκω βαθύτατα προβληματικό. Από πού να το πιάσεις, ξέρω.

00:51:31:04 - 00:52:19:02
Βαγγέλης
Από πού να το πιάσω, ναι. Θα το πιάσω από κάτι εύκολο με τα νευρωνικά που είπες. Πρόσφατα πήρα το reMarkable και κρατάω χειρόγραφα τις σημειώσεις. Μου είχε λείψει το γράψιμο γιατί μονίμως πληκτρολογούσα και διάβασα, γιατί το έκανα αυτό, γιατί διάβασα μια έρευνα που έλεγε ότι τα δίκτυα του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται γράφοντας versus πληκτρολογώντας είναι δεκαπλάσια στον αριθμό. Δηλαδή όταν κρατάμε χειρόγραφα τις σημειώσεις, όταν γράφουμε όπως γράφαμε παλιά με το στυλό και τα λοιπά, είναι μια διαδικασία που μας κάνει πολύ πιο energized από ό,τι όταν απλά χτυπάμε ένα πλήκτρο με ό,τι προεκτάσεις έχει αυτό.

00:52:19:04 - 00:52:26:17
Θοδωρής
Πόσο μάλλον να μην γράφεις καν, ούτε να τυπώνεις πια. Δηλαδή τώρα η όλη άσκηση έχει γίνει ποιος θα φτιάξει το κατάλληλο prompt.

00:52:26:19 - 00:52:28:18
Βαγγέλης
Ισχύει. Ισχύει.

00:52:28:20 - 00:52:36:02
Θοδωρής
Κι αυτό το βρίσκω transient, το βρίσκω κι αυτό παροδικό. Κάποια στιγμή ούτε αυτό δεν θα χρειάζεται. Θα το σκέφτεσαι και θα συμβαίνει.

00:52:36:04 - 00:52:38:19
Βαγγέλης
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σου, Θοδωρή, για το μέλλον;

00:52:38:21 - 00:53:45:07
Θοδωρής
Λοιπόν, εδώ πρέπει να το δούμε θετικά. Όπως είπε και ο Economist, βγήκε ένα άρθρο πριν από μια βδομάδα, που λέει γιατί βοηθάει το να έχεις optimism, να βλέπεις θετικά τα πράγματα. Άρα, ο άνθρωπος ζει 100.000 χρόνια, ο Homo sapiens. Έχει δείξει ότι μπορεί και εξελίσσεται και προσαρμόζεται. Υπάρχουν φόβοι. Υπάρχει φόβος κλιματικής κρίσης. Υπάρχει φόβος υπερπληθυσμού και πανδημιών και λόγω της αύξησης της κλιματικής κρίσης, που θα αυξάνει τη θερμοκρασία άρα οι ιοί ζουν ευκολότερα και διαδίδονται ευκολότερα. Υπάρχει φόβος με κακή χρήση, δυνητικά κακή χρήση του AI. Οι πόλεμοι πάντα είναι ένα ζήτημα και λοιπά. Αλλά εγώ θέλω να μείνω στο θετικό ότι ο Homo sapiens έχει αποδείξει ότι σε ένα συλλογικό επίπεδο καταφέρνει και επιβιώνει. Οπότε, I'll be an optimist.

00:53:45:09 - 00:55:37:14
Βαγγέλης
Εγώ να προσθέσω στην όμορφη, αισιόδοξη εικόνα που μας προσφέρεις, ότι στην ευρύτερη έννοια του evolution, ξέρεις, το εξηγούσα στο γιο μου αυτό τις προάλλες, ξεχνάμε ότι είμαστε κι εμείς μέρος της. Κάτι τέτοιο νόμιζαν κι δεινόσαυροι πριν, κάτι τέτοιο νόμιζαν κι οι πίθηκοι πριν. Δηλαδή, we take for granted, ότι πράγματι είναι ένα τεράστιο όπλο να προσαρμόζεσαι. Ο καπιταλισμός μας το έδειξε αυτό. Τα τελευταία 200 χρόνια έχει επιβιώσει, γιατί μονίμως προσαρμόζεται και παίρνει στους κόλπους του διάφορα πράγματα από τα ρεύματα που είναι αντίπαλά του και τα ενσωματώνει. Εγώ δεν ξέρω αν είμαι τόσο αισιόδοξος. Δεδομένου ότι φαίνεται ότι δημιουργούμε κάτι το οποίο δεν ξέρουμε που θα οδηγήσει. Και διαβάζοντας και το Harari που, ξέρεις, μου είχε κάνει πολλή εντύπωση κάτι που είχα διαβάσει ότι τα καλύτερα βιβλία είναι αυτά που λίγο σου επιβεβαιώνουν κάποια πράγματα που πίστευες λίγο από μόνος σου. Και, ξέρεις, ο Harari έλεγε κάπου ότι ξέρεις, όλα αυτά τα χρόνια γιατί, εντάξει, όλα τα συστήματα είναι ταξικά συστήματα, για να πούμε τα πράγματα λίγο με το όνομά τους, οι άνθρωποι παίζανε ένα συγκεκριμένο ρόλο. Ήτανε είτε στρατός, οπότε είχαν αυτή τη χρησιμότητα, είτε παρήγαγαν. Ξέρεις, αυτοί οι δύο λόγοι αρχίζουν και εκλείπουν. Ευτυχώς καταναλώνουμε. Έχουμε αυτή τη χρησιμότητα, οπότε σε ένα corporate world μπορεί να συνεχίσουμε να είμαστε χρήσιμοι γιατί θα καταναλώνουμε. Δεν ξέρω πόσο αισιόδοξο ακούγεται αυτό, αλλά...

00:55:37:16 - 00:55:47:14
Θοδωρής
Δεν το έχω διαβάσει αυτό το κομμάτι του Harari. Οπότε το ακούω λίγο τώρα αποσπασματικό. Δεν το ξέρω αυτό που περιγράφεις. Μάλιστα. Οκ.

00:55:47:17 - 00:56:53:17
Βαγγέλης
Κλείνοντας, Θοδωρή, θα ήθελα, επειδή γνωριζόμαστε πάρα πολλά χρόνια κι εκτιμώ πάρα πολύ και την πορεία σου όλα αυτά τα χρόνια. Πράγματι, ξέρεις, ξεκινήσαμε λέγοντας από έναν επιστήμονα ο οποίος ψαχνόταν τι θα κάνει και επέλεξε να μπει σε κάτι καινούριο. Στην πραγματικότητα άνοιξε μια αγορά όταν το social entrepreneurship στην Ελλάδα έκανε νηπιακά βήματα και σίγουρα δεν έχει φτάσει και στο στάδιο ωρίμανσης που έχει φτάσει σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Μεγάλη Βρετανία κτλ. Και φτάσαμε να μιλάμε για το Ναυτίλο. Από όλη αυτή την πορεία που έχεις κάνει και το λέω εδώ σιγά σιγά κλείνοντας και ολοκληρώνοντας το σημερινό μας επεισόδιο, ποια είναι τα learnings που θα ήθελες έτσι σε bullet points αν υπάρχει κάτι να μοιραστείς με ανθρώπους που θεωρείς είτε είναι αυτοί νέοι και θέλουν να ασχοληθούν με επιχειρηματικότητα είτε είναι επιχειρηματίες που ήδη είναι εκεί έξω και παλεύουν;

00:56:53:19 - 00:58:02:20
Θοδωρής
Νομίζω ότι θέλω να μείνω σε δύο σημεία. Το ένα είναι ότι είναι υπέροχο να ζεις ως explorer. Όχι explorer του National Geographic. Explorer of Life. Να ψάχνεις να βρεις πράγματα τα οποία σου προσδίδουν γνώση, προσδίδουν ποιότητα, να μαθαίνεις συνέχεια πράγματα, να μην κάνεις κοιλιά, να μην κάνεις πολλά επαναλαμβανόμενα πράγματα σε ένα μακροσκοπικό επίπεδο, να μαθαίνεις διαρκώς, να 'σαι ένας εξερευνητής της ζωής. Αυτό νομίζω ότι είναι ο πιο συναρπαστικός τρόπος με τον οποίο μπορεί να ζει κάποιος. Το δεύτερο σημείο που είναι η φάση που έχω φτάσει τώρα είναι ότι αυτό το πράγμα μπορεί να φτάσει να είναι και self-indulgent. Δηλαδή να είναι στα ελληνικά πάρα πολύ ατομικό ή πάρα πολύ... πώς το λένε το to indulge είναι...

00:58:02:22 - 00:58:06:14
Βαγγέλης
Απολαυστικό είναι, αυτοικανοποιητικό;

00:58:06:14 - 00:58:58:19
Θοδωρής
Αυτοικανοποιητικό. Εκεί λοιπόν φτάνει η ώρα όπου γίνεται πολύ πιο ικανοποιητικό, πολύ πιο ικανοποιητικό το να δίνεις πίσω. Είτε γνώση αν έχεις μαζέψει γνώση, είτε λεφτά αν έχεις μαζέψει λεφτά, είτε τεχνογνωσία, δεξιότητες, οτιδήποτε. Εμένα λοιπόν πια σε αυτή τη φάση την ικανοποίηση που παίρνω όταν μιλάω σε νέους φοιτητές, σε παιδιά στην Αφρική, στα παιδιά μου, σε peers μου, σε μεγαλύτερους ακόμα, που δίνω κάτι πίσω είναι μεγαλύτερη ικανοποίηση από όταν πλέον απλά μαθαίνω κάτι. Με αυτά θέλω να μείνω. Και δοκιμάστε το αυτό το δεύτερο. Δοκιμάστε το.

00:58:58:21 - 01:00:00:11
Βαγγέλης
Κλείνοντας θα ήθελα να αναφέρω το εξής: το πρώτο που είπες, του Explorer, μου θυμίζει αυτό που λέμε στο EO το Shoshin Mindset. Το Shoshin Mindset είναι ένα γιαπωνέζικο concept το οποίο σου λέει ότι όταν προσεγγίζεις οτιδήποτε, προσέγγισέ το με καθαρό μυαλό, με ανοιχτό νου. Δηλαδή μην κουβαλάς στερεότυπα και προϋπάρχουσες απόψεις. Δηλαδή be open-minded στην πραγματικότητα σου λέει. Αυτό για έναν Explorer, το να ανακαλύπτει νέα πράγματα, δηλαδή, έλα μωρέ, στην Αφρική είναι έτσι, στην Αφρική είναι φτωχοί. Εγώ λέω, για μένα η αγαπημένη μου χώρα ας πούμε είναι η Ινδία, έχω πάει τρεις φορές, έχω μείνει σχεδόν τρεις μήνες, μιλάω με mainstream κόσμο εδώ πέρα, α, στην Ινδία είναι βρώμικα, α, θα πάθεις δηλητηρίαση, έχει αποφασίσει ο άλλος πώς είναι κάπου που δεν έχει πάει ποτέ και πιθανότατα δεν θα πάει και ποτέ. Άρα κόβει perspective, κόβει προοπτικές, στερεί βαθμούς ελευθερίας που θα είχε. Έτσι;

01:00:00:13 - 01:00:01:01
Θοδωρής
Ισχύει.

01:00:01:02 - 01:00:03:18
Βαγγέλης
Ωραία, Θοδωρή, θα ήθελα να σε ευχαριστήσω πάρα πολύ.

01:00:03:20 - 01:00:10:02
Θοδωρής
Κι εγώ σε ευχαριστώ, Βαγγέλη, ήταν υπέροχα που ήμουν μαζί σου και ευχαριστήθηκα πολύ το διάλογό μας.

01:00:10:04 - 01:00:46:12
Βαγγέλης
Ελπίζω και όσοι ακούσατε ή είδατε το σημερινό μας επεισόδιο να πήρατε πράγματα από την πολύ ενδιαφέρουσα κουβέντα που κάναμε με το Θοδωρή. Θα ήθελα να σας προτρέψω αν σας αρέσει το podcast του EO να μιλήσετε για αυτό στους φίλους σας, να το μοιραστείτε. Μπορείτε να μας βρείτε σε όλα τα γνωστά κανάλια, Spotify, Apple Podcast, είτε YouTube σε vidcast και τα λοιπά, και θα ήθελα κλείνοντας να πω να προσέχετε τους εαυτούς σας και να συνεχίσετε να μαθαίνετε. Καλή συνέχεια.